Köşe yazarları

Doğu Akdeniz ve Efrîn


Suriye, Irak, Yemen, Libya’daki iç savaşın yıllardır sürmesinin sebeplerinden biri, şahlanan enerji jeopolitiğidir. Doğu Akdeniz’de doğalgaz yataklarının keşfi ve yeni boru hatları projeleri etrafında şekillenen parametreler nedeniyle, küresel ve bölgesel ülkeler, dengeleri kendi lehlerine evriltmek için kıyasıya oyunlar tertipliyor. Doğalgaz kavgasının çalkaladığı Doğu Akdeniz’de keşfedilen gaz sahaları etrafında parametreler yeniden şekil kazanıyor. İsrail sondajlarıyla Doğu Akdeniz’de 1999’daki Ashdod açıklarında doğalgaz buluntusundan sonra çok alan bulundu. Kıbrıs ile İsrail arasında Zohr, Afrodit, Leviathan, Dalit, Tamar, Tanin, Shimshon, Mari-B, Gaza Marine gibi parsellerde ulaşılan doğalgaz, iştah kabarttı. Rus Rosneft, İtalyan ENI, Fransız Total, İngiliz BP gibi çok uluslu şirketler, kök salmaya çalışırken; Mısır, Kıbrıs, Yunanistan, İsrail; Mısır’daki darbeden sonraki yıl 2014’ten beri defalarca liderler zirvesi yaptı. Akdeniz’de kıta sahanlığı, münhasır ekonomik alan gerilimi daha da yükselecektir. Oyun dışı kalınca Efrîn, Kobanê, Gîre Spî işgalleriyle oyuna girmek isteyen Türkiye, manevralarını çeşitlendirmeyi deneyecek görünüyor. Rusya’nın, Efrîn’i Baas’ın yönetmesi takıntısının bir yüzünde de enerji hedefleri var.

Bakın 90’dan fazla ülkeden, Shell, BP, ExxonMobil, Chevron, Total ve Statoil gibi dev şirket temsilcilerinin, İsrail, Rusya enerji bakanlarının, OPEC sekreterinin, Türkiye, Azerbaycan gibi ülkelerin cumhurbaşkanları ve başbakanlarının katılımıyla İstanbul’da yapılan WPC’nin (World Petroleum Council-WPC) 22. Dünya Kongresi’nin (9-13 Temmuz 2017) konularından biri de, Doğu Akdeniz doğalgaz rezervleri ve boru hatları projeksiyonları olmuştur. 1933’te oluşturulan WPC, ilk kongresini Londra’da, İstanbul öncesi kongresini 2014’te Moskova’da yapmış. Petrol olimpiyatları olarak da adlandırılan WPC’nin yeni kongresi, ABD’nin petrol-rafineri lokomotifi Teksas Eyâleti’nin Houston kentine yapılacak. WPC Kongresi yapılırken, Kıbrıs yönetimi talebiyle Total ve ENI şirketlerinin kiraladığı doğalgaz gemisi West Capella sondaj için gelince TSK, TGC Gökçeada Fırkateyni’ni gözdağı için gönderip takibe başlamıştır. Kıbrıs açmazı, AB ile gerilim, yeni gaz yatakları, bölgesel aktörlerin manevraları ile gerilim zaman zaman tırmanacak görünüyor.

Kimin hangi projesi var?

* İsrail doğalgazının Türkiye’ye taşınması, Türkiye içinde kullanılması ve Avrupa ülkelerine satılması planı.

* İsrail gazını Kıbrıs’a, Yunanistan’a ve İtalya üstünden AB ülkelerine ulaştıracak boru hattı planı. İsrail kara taşımasının önünde Lübnan ve Suriye var. İran bağlantıları nedeniyle bu ülkeler by pass ediliyor.

* Kıbrıs’ın Yunanistan desteğiyle Doğu Akdeniz’de çıkardıkları doğalgazı Avrupa’ya taşıma projesi

* Katar gibi Basra Körfezi ülkelerindeki doğalgazın Suriye üzerinden Türkiye ve Akdeniz’e ulaştırılması projeleri var. Katar, BAE, Suudi Arabistan bu gibi nedenlerle Suriye’ye ve Rojava kantonlarına hakim olmak istedi. El Kaide tornasından çıkan İdlib’in en güçlü yapıları Tahrir El Şam (El Nusra), Ahra-u Şam gibi grupları finanse edip silahlandırdı.

* İran doğalgazı ve petrolünü Türkiye’ye ve Akdeniz’e ulaştırma hesapları. Bölgede oluşan Kuzey Suriye Federasyonu bu hesapları altüst etti.

* Federe Kürdistan doğalgazını Türkiye ve Akdeniz’e ulaştırma hesapları

* Federe Kürdistan petrol-gazını Türkiye üstünden Avrupa’ya taşıma planları

* Irak doğalgazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması projesi.

* Karadeniz’deki enerji denkleminin de altını çizmekte yarar var. Karadeniz’in altından Mavi Akım ile Türkiye’ye Rusya doğalgaz gönderiyor. Bu kez 23 Haziran 2017’de Putin, Anapa kentinde Türk Akımı doğalgaz boru hattının parçalarını birleştirme çalışmalarını başlattı. Yine Azerbaycan doğalgazının Türkiye ve Avrupa’ya ulaştırılması için Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP) 2018’de tamamlanıyor. Şah Deniz Faz-2 gazını Gürcistan-Türkiye-Yunanistan üstünden İtalya’ya taşıyacak Güney Gaz Kordidoru büyük projelerden.

Gaz ve petrol savaşlarını halklara yönelik saldırılarla birlikte okumak gerekir. Örneğin, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Hattı (BTC) hayata geçirilirken, zayıflaması için Kürt hareketine çokuluslu büyük operasyon yapılmıştı. Dolayısıyla milyonlarca kişi öldürülürken, milyonlar göç ettirilirken, denizlerde her ay onlarca mülteci boğulurken, Musul, Taiz, Aden, Trablus, Sina, Kobanê, Efrîn (Afrin), Şengal gibi yerlerde halklar, silah ve asimilasyonla sindirilmek istenirken, neden/nasıl kesişmeler ve kopuşmalar yaşandığı doğalgaz-petrol hedeflerine, projelere bakıldığında daha net anlaşılıyor.

Bölgesel güçlerin stratejik enerji tuzaklarla, ırkçı ve dini saplantılarla Şengal’den Efrîn’e Kürt dinamiğinin damarlarının kesme, Rojava’yı Cenevre ve Anayasa süreçlerinden dışlama gayretlerine karşı birlikte direniş hayati.