HaberManşet

Surların tanıklığında 1 yıl


Amed’in tarihi Sûr ilçesinde geçen yıl Kasım ayı sonunda başlayan ve şiddetli çatışmaların yaşandığı 6 mahallede sokağa çıkma yasağı bir yılını doldurdu. Yasak boyunca çok sayıda insan yaşamını yitirirken, binlerce yıllık tarih yerle bir edildi

Amed’in Sûr ilçesinde 28 Kasım 2015 tarihinde Dört Ayaklı Minare’nin önünde Amed Baro Başkanı Tarih Elçi’nin katledilmesinden sonra ilan edilen “sokağa çıkma yasağı” bir yıldır kesintisiz sürüyor. Aralıksız bir yıldır süren yasakla birlikte tarihi Sûr ilçesi yerle bir edildi. Binlerce kişi zorla göç ettirildi. Binlerce yıllık tarih yerle bir edilirken, ticaret ve yaşam merkezi olan ilçede farklı inançlara ait kiliseler, camiler, konaklar, hamamlar gibi binlerce tarihi yapı da yok edildi.

Tanıdık bir isim: Çitil

25 Ağustos 2015 yılında ilçede ilan edilen özyönetimin ardından ilçeye dönük kapsamlı operasyonlar yapıldı. İlçede hala devam eden sokağa çıkma yasağıyla birlikte toplamda 5 defa sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Sûr’daki operasyonlar, “Bayrak-12 (Sur) Operasyonu” adıyla yürütüldü. Operasyonun başında yer alan en yüksek rütbeli isim ise 7’nci Kolordu Komutanı Korgeneral İbrahim Yılmaz’dı. Kolordu Komutanı Yılmaz’dan sonra operasyonun askeri komutasında yer alan ikinci kişi ise Mêrdîn’de (Mardin) 1993-1994 yıllarında 13 köylünün öldürülmesinden yargılanan Musa Çitil’di. 101 gün aralıksız süren çatışmaların ardından 9 Mart’ta İçişleri Bakanı Efkan Ala’nın “Operasyon bitti” açıklaması üzerinden yaklaşık 9 ay geçmesine rağmen ilçede yasak kalkmadı. Çatışmalar boyunca ağır silahlarla yerle bir edilen ilçe sonrasında iş makineleriyle yıkılmaya başlandı.

Binlerce asker-polis gönderildi

“Ya baş eğeceksiniz ya baş vereceksiniz” söylemiyle Sûr’a binlerce asker, polis ve özel kuvvetlerle operasyon düzenlendi. Kurulan barikatlara karşı tanklar ve ağır silahlar kullanıldı. Sûr’da özyönetim ilanından sonra polis ve askerlerin operasyonlarına karşılık veren gençler, Sivil Savunma Birlikleri (YPS-Yekineyên Parastina Sîvîl) kuruluşunu ilan etti. Sûr’da operasyonlara karşı kadınlar, YPS-JIN’i ilan etti. Çatışmaların artmasının ardından Sûr’a polis özel harekat ve jandarma özel harekat timleri girmek istedi. Ancak yetersiz kalmaları üzerine tank ve korucular devreye konuldu. Bunun da sonuç vermemesiyle birlikte, “Bordo Bereli” olarak bilinen Özel Kuvvetler Komutanlığı bünyesinde 4 taburdan oluşan yaklaşık 150 kişilik birim gönderildi.

Bilanço ağır

Sûr’da günden güne şiddeti arttırılan operasyonda yaşamını yitirenlerin sayısı net öğrenilemedi. Ancak Sûr’dan 73 kişinin cenazesi çıkarıldı. Kuşatmanın son bulması için Sûr dışında yapılan protestolarda ise 11 kişi öldürüldü. Bu sürede sadece resmi rakamlara göre 2 yüzbaşı ve teğmenin de aralarında bulunduğu 53 asker, 17 polis ve 1 korucu olmak üzere toplam 71 devlet görevlisi yaşamını yitirdi. 392’si asker, 128’i polis, 3’ü korucu olmak üzere toplam 523 kişi de yaralandı.

8-sur

Tarihi yapılar kamulaştırıldı

Operasyonların sona ermesinin ardından emniyet, Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ve Bakanlar Kurulu’nun işbirliğiyle Sûr’da yeni plan devreye konuldu. 23 Mart 2016 tarihinde Koruma Kurulu’na Diyarbakır Emniyeti tarafından sunulan molozların çıkarılmasından Sûr’un açıklarının kapatılmasına, her yerde karakol ve kulekolların kurulmasına kadar 8 madde kabul edildi. Bu maddelerle Sûr’un yakılıp yıkılmasına hukuki kılıf hazırlanırken, 21 Mart günü Bakanları Kurulu tarafından Sûr’un “acil kamulaştırma” kararı onaya sunuldu. 25 Mart’ta Resmi Gazete’de yayımlanan kararda, Sûr’un 6 bin 300 parseli kamulaştırıldı. Kamulaştırılan parseller arasında kiliselerden hamamlara kadar yüzlerce tarihi yapı da yer aldı.

‘4 tabur eridi’

Sûr’da operasyonların devam ettiği 8 Nisan’da Milliyet gazetesi yazarı ve öğretim üyesi Dr. Nihat Ali Özcan, operasyonlarda yer alan Polis Özel Harekatçı’nın mektubunu köşesinde yayınladı. PÖH mektubunda şunları belirtmişti: “Her gün kararlılıkla eksilmeye devam ediyoruz. Mesela Sur… Harekât iki taburla başlamış, bir an önce bitirilsin talimatıyla 18 tabura kadar çıkmış ve 14 taburla bitirilmiştir. Nerede 4 tabur diye sorarsanız, 67 şehit, 500’ün üzerinde yaralı… Ki bu da 4 JÖH taburunun operasyon toplamı eder. Sizi şehitliklerde ve hastanelerde bekliyorlar. Sorabiliriniz inanmıyorsanız.”

Bin 312 bina yıkıldı

Operasyonun ardından TMMOB Şehir Plancıları Odası’nın açıkladığı bilançoya göre, bölgede toplamda bin 312 adet yapı yıkıldı. Yıkım riski altındaki bölgede 3 bin 187 adet yapı daha bulunuyor. Yine bir yıldır süren yasak ve saldırılar sonrasında ilçede ekonomi bitme noktasına geldi. Sûr’da kapanan iş yerlerinin ekonomik kaybının 600 milyon TL olduğu düşünülüyor.

rozerinCenazeler günlerce alınmadı

Sûr’da çıkan çatışmalarda yaşamını yitirenlerin cenazeleri günlerce verilmedi. Mesut Seviktek, İsa Oran, Ramazan Öğüt ve Rozerin Çukur’un aileleri, çocuklarının cenazelerini almak için açlık grevine girdi. 19 gün süren açlık grevinin ardından Seviktek ve Oran’ın cenazesi 27 gün sonra ailelerine verilirken, Hakan Aslan’ın cenazesi hala alınmadı.
İlçede okul, yurt, otel gibi birçok yere el konularak karakola dönüştürüldü.

8-huduti

Huduti tutuklandı

Sûr ve Cizîr’de (Cizre) sokağa çıkma yasağı döneminde operasyonları yürüten 2. Ordu Komutanı Orgeneral Adem Huduti, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından gözaltına alındı. Hükümete yakın medyada “Sur ve Cizre’yi temizleyen” komutan diye övünülen Huduti ve Sûr operasyonunun başında yer alan Diyarbakır 7. Kolordu Komutanı Korgeneral İbrahim Yılmaz darbe girişimi soruşturması kapsamında tutuklandı.

8-davutoglu_surda_h445436

‘Toledo yapacaktı’ işine son verildi!

Yıkım ve tahribatın yaşanmasının ardından, 1 Nisan 2016’da Sûr’a giden dönemin Başbakanı Ahmet Davutoğlu, “Sur’u öyle inşa edeceğiz ki aynen Toledo gibi mimari dokusuyla herkesin görmek istediği bir yer haline gelecek” diyerek “Teşvik paketini” açıklamıştı. Paketini hayata geçiremeyen Davutoğlu’nun 5 Mayıs 2016’da görevine son verildi. Yerine gelen Başbakan Binali Yıldırım da, Davutoğlu’nun açıkladığı “Sûr teşvik paketi” gibi 23 ili kapsayan “Doğu ve Güneydoğu Yatırım Destek Hamlesi” adı altında bir paket açıkladı. Başbakan Yıldırım, “Sur için 1,9 milyarlık yatırım yapıyoruz” açıklamasında bulundu. O günden bu güne Sûr’da yıkımın ötesine geçilmedi.

Aziz Oruç / Amed